
จากเหตุการณ์แผ่นดินไหวที่พึ่งเกิดขึ้น คงส่งผลกระทบต่อหลายๆท่าน ทั้งผู้ที่อยู่ในเหตุการณ์และบุคคลใกล้ชิดของผู้ประสบเหตุ วันนี้หมอจะขอมาพูดถึงการบำบัดรูปแบบหนึ่งที่สามารถช่วยบำบัดรักษาและลดผลกระทบทางใจจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญนี้ได้ค่ะ
EMDR คืออะไร
EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) เป็นจิตบำบัดรูปแบบหนึ่งสำหรับบุคคลที่มีบาดแผลทางใจหรือผู้ที่เผชิญเหตุการณ์สะเทือนขวัญ เป็นการบำบัดที่ได้รับการพัฒนาโดย Dr. Francis Shapiro นักจิตวิทยาชาวอเมริกันในช่วงปลายทศวรรษ 1980 การบำบัดนี้ได้รับการยอมรับจากองค์การสุขภาพชั้นนำทั่วโลก เช่น องค์การอนามัยโลก (WHO) และ สมาคมจิตวิทยาอเมริกัน (APA) ว่าเป็นการบำบัดที่มีประสิทธิภาพสำหรับภาวะเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ (PTSD) และภาวะอารมณ์อื่นๆ
ผลกระทบของบาดแผลทางใจหรือเหตุการณ์สะเทือนขวัญ
บาดแผลทางใจ (trauma) เป็นการตอบสนองทางอารมณ์เมื่อบุคคลเผชิญกับสถานการณ์สะเทือนขวัญ เช่น อุบัติเหตุรุนแรง, ภัยธรรมชาติ หรือเหตุการณ์ใดๆก็ตามที่รู้สึกถูกคุกคามทางร่างกายและอารมณ์ เช่น การถูกตำหนิต่อว่าซ้ำๆ, การถูกกลั่นแกล้งรังแก ส่งผลให้อาจเกิดความรู้สึกกลัว กังวล ท้อแท้ สิ้นหวัง เกิดอาการทางร่างกาย เช่น เหงื่อออก ใจสั่น อ่อนเพลีย และอาจมีปัญหาในการประมวลผลประสบการณ์ที่ได้รับ เช่น มีภาพเหตุการณ์ผุดขึ้นมาซ้ำๆ ฝันร้ายเกี่ยวกับเหตุการณ์ ความรู้สึกเกี่ยวกับเหตุการณ์ผุดขึ้นมา ประสบการณ์จากเหตุการณ์สะเทือนขวัญจะถูกจัดเก็บในรูปแบบความทรงจำที่เมื่อถูกกระตุ้น จะกระตุ้นทั้งภาพ เสียง ความคิด ความรู้สึก อาการทางร่างกาย เสมือนว่าเหตุการณ์นั้นยังเกิดขึ้นอยู่ในปัจจุบัน อาการเหล่านี้อาจถูกกระตุ้นได้ด้วยสิ่งกระตุ้นที่มีลักษณะคล้ายคลึงกับเหตุการณ์ที่เคยเกิดขึ้น ส่งผลรบกวนการดำเนินชีวิตประจำวัน เหตุการณ์สะเทือนขวัญสามารถทำให้เกิดผลกระทบได้ทั้งทันทีหลังจากเหตุการณ์ หรืออาจเกิดภายหลังจากเหตุการณ์ไปแล้วระยะหนึ่งและสามารถส่งผลกระทบในระยะยาวได้อีกด้วย

กระบวนการบำบัด EMDR ทำงานอย่างไร?
EMDR เป็นการบำบัดที่ใช้หลักการในการกระตุ้นสมองทั้ง 2 ซีก ผ่านกระบวนการ เช่น การเคลื่อนไหวลูกตา การสัมผัส เพื่อช่วยให้สมองประมวลผลความทรงจำที่รบกวนใจ ในสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย และเชื่อมโยงความทรงจำที่รบกวนใจเข้ากับข้อมูลใหม่ ช่วยลดผลกระทบทางใจ ช่วยให้ผู้รับการบำบัดสามารเผชิญหน้ากับความทรงจำ ความคิด ความรู้สึกของตนเองได้ดีขึ้น

ขั้นตอนในการบำบัดประกอบไปด้วย 8 ขั้นตอนหลัก
- ประเมินประวัติ (History-taking) การรวบรวมข้อมูลและทำความเข้าใจเกี่ยวกับความทรงจำของผู้รับการบำบัด เพื่อวางแผนการบำบัด
- เตรียมความพร้อม (Preparation) สร้างความมั่นคงทางใจและต้นทุนด้านบวก ผ่านเทคนิคต่างๆ เพื่อให้ผู้รับการบำบัดสามารถจัดการกับความรู้สึกต่างๆได้ดีขึ้น
- ประเมินเป้าหมาย (Assessment) ระบุความทรงจำเป้าหมายและสำรวจความเชื่อด้านลบที่มีต่อเหตุการณ์หรือต่อตนเอง พร้อมกับการค้นหาความเชื่อด้านบวกที่มีต่อตนเอง
4.การลดความไวต่อความรู้สึก (Desensitization) ผู้รับการบำบัดจะนึกถึงความทรงจำที่รบกวนใจ ขณะที่ผู้บำบัดทำการเคลื่อนไหวลูกตา ช่วงเวลาของการเคลื่อนไหวตานั้นจะช่วยให้เกิดการคลี่คลายไปในทางบวก
- การติดตั้งความคิดด้านบวก (Installation) แทนที่ความคิดลบด้วยความคิดบวก เช่น “ฉันปลอดภัยแล้ว” “ฉันรับมือได้”
6.การสแกนร่างกาย (Body Scan) ตรวจสอบว่าความรู้สึกทางร่างกายที่ยังรบกวน สัมผัสความรู้สึกผ่อนคลายที่เกิดขึ้น
- การปิดการบำบัด (Closure) การจบการบำบัดในครั้งนั้นๆ
- ประเมินซ้ำ (Reevaluation) การนัดติดตามและตรวจสอบผลของการบำบัด
EMDR ส่งผลต่อกระบวนการทำงานของสมองอย่างไร?
มีงานวิจัยหลายงานที่ศึกษาเกี่ยวกับผลกระทบของการบำบัดด้วย EMDR ต่อสมอง โดยพบว่า EMDR สามารถเปลี่ยนแปลงการทำงานของสมองในลักษณะต่างๆดังนี้
- ลดการทำงานของสมองส่วน Amygdala ซึ่งจะช่วยลดความรุนแรงของการตอบสนองทางอารมณ์ต่อความทรงจำที่กระทบกระเทือนจิตใจ
- กระตุ้นการทำงานของสมองส่วนหน้า (Prefontal cortex) ช่วยในการควบคุมจัดการอารมณ์และประมวลผลข้อมูลได้ดีขึ้น
- เปลี่ยนแปลงการทำงานของสมองส่วน Hippocampus มีหลักฐานที่แสดงว่า EMDR ช่วยให้สมองประมวลผลและจัดเก็บความทรงจำใหม่อย่างเป็นระบบ คล้ายกับการทำงานของสมองในช่วงการนอนหลับฝัน (REM sleep) ที่เรามักรู้สึกดีขึ้นเมื่อได้นอนหลับพักผ่อนอย่างเต็มที่
การศึกษาทางประสาทวิทยาเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่าการบำบัดด้วย EMDR มีผลต่อการทำงานของสมอง ซึ่งอาจเป็นกลไกที่ช่วยให้บุคคลฟื้นตัวจากการความทรงจำที่กระทบกระเทือนจิตใจได้
ใครบ้างที่เหมาะกับการบำบัดแบบ EMDR?
นอกจากผู้ที่มีบาดแผลทางใจ หรือภาวะเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ (PTSD) แล้วการบำบัดแบบ EMDR ยังมีประสิทธิภาพในการบำบัดโรคหรือภาวะต่อไปนี้ได้เช่นเดียวกัน
- ภาวะวิตกกังวล (Anxiety)
- ภาวะซึมเศร้า (Depression)
- ความเศร้าจากการสูญเสียบุคคลสำคัญ (Grief and loss)
- โรคกลัว (Phobia)
- โรคแพนิค (Panic disorder)
- การกินผิดปกติ (eating disorder)
- ปัญหาความสัมพันธ์

การบำบัด EMDR สามารถทำได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ สำหรับเด็กจะมีการปรับรูปแบบการบำบัดให้เหมาะสมกับระดับพัฒนาการของเด็กในแต่ละช่วงวัย
หลักฐานทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับ EMDR
มีงานวิจัยหลากหลายฉบับที่ยืนยันว่า EMDR เป็นการบำบัดที่มีประสิทธิภาพสูงสำหรับภาวะเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ (PTSD) และภาวะอารมณ์อื่นๆ เช่น
- งานวิจัยแบบ meta-analysis โดย Lewis และคณะ (2020) พบว่า EMDR และ การบำบัดทางความคิดและพฤติกรรม (CBT-T) ช่วยลดอาการ PTSD ได้อย่างมีนัยสำคัญ
- งานวิจัยแบบทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและ meta-analysis โดย Carietto และคณะ (2021) พบว่า การใช้ EMDR ในการรักษาโรคซึมเศร้า สามารถลดระดับอาการซึมเศร้าลงอย่างมีนัยสำคัญ มีประสิทธิภาพใกล้เคียงกับการบำบัดอื่นที่ยอมรับกันทั่วไป เช่น การบำบัดทางความคิดและพฤติกรรม (CBT) โดยไม่พบผลข้างเคียงที่รุนแรง
หากสนใจสามารถศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ Research Overview – EMDR Institute – EYE MOVEMENT DESENSITIZATION AND REPROCESSING THERAPY
หลังเผชิญเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจ คนส่วนใหญ่มักฟื้นตัวได้เอง หากได้รับการดูแลและสนับสนุนอย่างเหมาะสม แต่หากอาการรุนแรง หรือคงอยู่นานจนส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน สามารถปรึกษาจิตแพทย์ เพื่อรับการประเมิน และการรักษาที่เหมาะสมต่อไปค่ะ ขอเป็นกำลังใจให้ทุกท่านผ่านพ้นช่วงเวลาเหล่านี้ไปได้อย่างเข้มแข็งค่ะ
บทความโดย
พญ.อนัญญา ชัยวัฒนพงศ์
จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น
บ้านสาทรคลินิกเฉพาะทางด้านเวชกรรมจิตเวช
อ้างอิงเนื้อหา
Welcome to EMDR.com – EMDR Institute – EYE MOVEMENT DESENSITIZATION AND REPROCESSING THERAPY
Clinical Practice Guideline for the Treatment of Posttraumatic Stress Disorder (PTSD)

ใส่ความเห็น