อาการวิตกกังวลหลังแผ่นดินไหว: ความเสี่ยงและแนวทางดูแล

หลังจากเหตุการณ์แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในประเทศไทย เมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2568 ที่ผ่านมา หมอพบผู้ที่มาปรึกษา (ทั้งผู้ป่วยเก่าที่ดูแลอยู่ และผู้ป่วยใหม่) ด้วยอาการผิดปกติทางร่างกายและจิตใจที่เกิดขึ้นหลังแผ่นดินไหวจำนวนหนึ่ง
ซึ่งอาการดังกล่าวมีหมอพบว่ามีความเสี่ยงเข้าได้กับภาวะ Post Traumatic Stress disorder (PTSD) หรือภาวะความเครียดหลังภัยพิบัติเช่นแผ่นดินไหว
.
หมอเชื่อว่ายังมีผู้ประสบภัยอีกหลายคนที่เกิดอาการ แล้วยังไม่ได้รับการช่วยเหลือ

จึงอยากเขียนบทความนี้มาเพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน เรื่องการดูแลตนเอง และการป้องกันไม่ให้อาการเรื้อรังนะคะ

❓❓ มีอาการนี้แสดงว่า …ผิดปกติ? อ่อนแอ? หรือเป็นคนคิดมากหรือไม่?
.
มีคนไข้บางคนมาปรึกษาหมอนะคะ ว่าเค้ารู้สึกเครียดกับการที่ตัวเองมีอาการนี้ แต่เพื่อนหรือคนรอบข้างเค้าบางคนไม่มี
แสดงว่าเค้าเป็นคนที่มีความผิดปกติทางจิตใจ?.. หรืออ่อนแอใช่มั้ย?
.
หมออยากบอกว่าอาการวิตกกังวลหลังแผ่นดินไหว ในประเทศไทยเราอาจจะไม่คุ้นเคย เพราะแทบไม่เคยเกิดแผ่นดินไหวในบ้านเรา
แต่การศึกษาในผู้ประสบภัยประเทศอื่น…จะพบได้บ่อยมากเป็นเรื่องปกติ โดยเฉพาะประเทศที่ไม่ค่อยได้เจอแผ่นดินไหว
.
มีงานวิจัยพบว่า ในช่วง9เดือนแรกหลังเกิดแผ่นดินไหว 28.76%ของผู้ประสบภัยจะมีอาการวิตกกังวลอย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น
นั่นหมายความว่า ทุกๆ3-4คน ของผู้ที่เจอเหตุการณ์แผ่นดินไหว จะมี1คนที่มีอาการดังกล่าวได้ (ถือว่าไม่น้อยเลยค่ะ)
…
และเมื่อเวลาผ่านไปนานเกิน 9 เดือน อาจลดลง แต่ก็ยังมากถึง 19.48% (ประมาณ1 ใน5)

แสดงว่าหากไม่ได้รับการช่วยเหลือที่เหมาะสม จะมีผู้ประสบภัยถึง 10% (1 ใน10) ที่มีอาการเรื้อรังเกิน 9เดือน ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิต และอาจทำให้เกิดภาวะอื่นๆตามมาได้ค่ะ

🤯🥵 เกิดอาการอะไรได้บ้าง?
.
1.) เวียนศีรษะ 🙂‍↔️
เป็นอาการที่พบได้บ่อยที่สุด บางคนจะรู้สึกเวียนหัว ตัวเซ เหมือนตอนที่เกิดแผ่นดินไหว อาการนี้เรียกว่า Post-Earthquake dizziness syndrome เกิดจากการที่ระบบประสาทการรับรู้และการทรงตัวถูกกระตุ้นอย่างรุนแรงตอนเกิดแผ่นดินไหว แล้วยังไม่กลับสู่สมดุล
.
2.) แพนิก 😱
นอกจากอาการเวียนศีรษะแล้ว ระบบประสาทอัตโนวัติในร่างกายอาจจะยังทำงานไวผิดปกติ ทำให้เกิดอาการแพนิก เช่น ใจสั่น กระสับกระส่าย เหงื่อออกง่าย หายใจแรง หรือบางรายอาจมีอาการหายใจเร็วจนตัวเกร็งได้ อาการเหล่านี้มักสัมพันธ์กับการเข้าใกล้สถานที่ๆเรารู้สึกกลัวว่าจะเกิดแผ่นดินไหว หรือ เกิดขึ้นเองโดยไม่ทันตั้งตัวได้
แต่อาการเหล่านี้อาจจะต้องแยกจากโรคทางกายอื่นด้วยนะคะ
.
3.) วิตกกังวล เครียด หงุดหงิดง่าย 😖
ผู้ป่วยหลายคนอาจมีอาการวิตกกังวลมากขึ้น เช่น กังวลว่าจะมีแผ่นดินไหวเกิดขึ้นอีกหรือไม่ กังวลว่าชีวิตจะไม่ปลอดภัย บางครั้งถ้าความกังวลเป็นรุนแรง อาจจะทำให้กังวลในเรื่องอื่นๆตามมาได้ เช่น กังวลในการใช้ชีวิตประจำวัน การทำงาน
หรือบางรายอาจแสดงออกมาในลักษณะ ตกใจง่าย หงุดหงิดง่าย เวลามีสิ่งกระตุ้นที่ปกติสามารถตอบสนองได้ดีกว่านี้ค่ะ
.
4.) นอนไม่หลับ 🥱
เป็นอาการที่พบได้บ่อยอีกอาการหนึ่ง คนไข้อาจรู้สึกคิดกังวลก่อนเข้านอน จนหลับได้ยากกว่าปกติ หรือเมื่อหลับแล้วอาจมีสะดุ้งตื่นกลางดึกได้ง่าย บางคนอาจมีอาการฝันร้ายถึงเหตุการณ์แผ่นดินไหว
.
5.) หนีจากสิ่งที่กลัว 🏃‍♀️
หากยังมีความกังวลหรืออาการดังกล่าว ผู้ประสบภัยมักมีอาการหลีกเลี่ยงการเผชิญหน้าสถานที่ที่ทำให้คิดถึงเหตุการณ์แผ่นดินไหว เช่น ไม่กล้าขึ้นที่สูง (บางคนต้องย้ายออกจากคอนโดที่ตัวเองอยู่ หรือไม่กล้าเข้าไปทำงานออฟฟิศ) ไม่กล้าขึ้นลิฟท์หรือที่แคบ ไม่อยู่ในบริเวณที่เกิดแผ่นดินไหว

พบว่ามีหลายคนเลือกที่จะออกจากจังหวัดที่เกิดแผ่นดินไหว ไปอยู่จังหวัดที่ไม่เกิดแผ่นดินไหวช่วงนี้

👩‍⚕️👨‍⚕️รักษาอย่างไร?
.
1️⃣ ให้การช่วยเหลือเร็วที่สุด
ส่วนใหญ่หากผู้ประสบภัยได้รับการช่วยเหลือ หรือดูแลตัวเองอย่างเหมาะสม หลายคนจะอาการค่อยๆดีขึ้นจนหายเป็นปกติได้
วิธีการคืออย่าเก็บความกังวลไว้คนเดียว หรือเลี่ยงไม่พูดถึง แค่ควรหาคนที่ไว้ใจได้พูดคุยเพื่อระบาย และฝึกเทคนิคการคลายความกังวลต่างๆ เช่น การหายใจในจังหวะที่ลึกแต่ช้า หรือ การทำกิจกรรมที่ผ่อนคลาย และดำเนินชีวิตตามปกติเพื่อให้สมองกลับสู่สมดุลเร็วข้น
.
2️⃣ เมื่อไหร่ต้องมาพบแพทย์
หากอาการที่เป็นรุนแรง จนไม่สามารถใช้ชีวิตประจำวัน หรือกระทบกับการทำงาน
หรือระยะเวลาที่เป็นนาน เกิน2สัปดาห์

ควรปรึกษาจิตแพทย์ เพื่อประเมิน และทำการรักษาที่เหมาะสมค่ะ

บทความโดย

พญ.อรรัตน์ เชาว์กุลจรัสศิริ
จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น
บ้านสาทรคลินิกเฉพาะทางด้านเวชกรรมจิตเวช
.
.
อ้างอิงเนื้อหา:
https://link.springer.com/article/10.1186/s12888-016-0891-9
https://bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12889-024-19736-8

English Version